Wat een interessante roman is Het eerste verlangen . Hij is dun in omvang, maar rijk aan stijl en ideeën. Ook thematisch is dit boek van Johannes Westendorp een verademing. Het gaat eens niet over familiegeheimen of personages die worstelen met demonen. Nee, Het eerste verlangen werpt je pal in de business van Manfred Schütz, een Duitse valutahandelaar in Singapore. Hij is net terug uit Hongkong, en daar heeft hij veel tekenen van instabiliteit gezien. Hij voelt dat de koppeling tussen de Hongkong dollar en de Amerikaanse dollar op springen staat. Daarop speculeren kan een fortuin opleveren. Maar dan wordt hij ziek.

Ongeveer tegelijk krijgt een Nederlands instituut voor epidemiologie een mail van een Chinese collega. Hij vraagt een oordeel over een curieus ziektebeeld: een virale infectie van de luchtwegen die waanvoorstellingen veroorzaakt. Die monden uit, kort voor het overlijden van de patiënt, in een staat van intens geluk. Een derde streng van het verhaal volgt een jonge vrouw die net terug is uit Hongkong. Nauwelijks geland in Nederland, sluit ze aan bij een klimaatmars. Daar verspreidt ze, onwetend, het virus onder de menigte. Een pandemie breekt los.

Nu lijkt het alsof de plot is weggegeven, maar geen nood: Het eerste verlangen is geen thriller. De roman moet het hebben van de vertelwijze. Westendorp trekt graag de registers open. Waarom zou je gewoontjes schrijven dat Schütz' traders azen op de implosie van Hongkong dollar, als het ook zo kan: “Vier uur vliegen oostwaarts ligt de Aziatische Tijger zwaargewond verscholen in zijn donkere baai. En wij, hierboven in onze toren - wij ruiken zijn bloed.”

De tweede sterkte is dat de auteur heel spaarzaam, soms verscholen in een bijzin, de verhaalelementen prijsgeeft. “Ik ril onbedaarlijk”, zegt de jonge vrouw, terug in Nederland. Ze denkt dat ze te licht is gekleed, maar als lezer weet je: o jee, ze is besmet. En die “behulpzame man in Hongkong”, enkele tientallen bladzijden daarvandaan, dat moet Schütz geweest zijn. Zo sprokkel je de hints bij elkaar en ontvouwt zich de estafette van het virus: van een eend naar een rat, naar een keukenhulp, naar een tandartsassistente, naar forextrader Schütz, en via de jonge Nederlandse naar de brede bevolking.

Schuimrandje bewustzijn

Op het instituut werken twee nerds. Ze vermeien elkaar met dolle 'wat als'-theorieën. Misschien, verzinnen ze op een dag bij een wijntje, bevat de evolutie een last in first out -principe. Het “schuimrandje bewustzijn” dat is ontstaan op “de massa van oeroud leven, de virussen en bacteriën” zou dan als eerste verdwijnen. Dat zou een gepast spiegelbeeld zijn van het “eerste verlangen” - de impuls die ooit bacteriën ertoe bracht zich om elkaar heen te vouwen en op te peuzelen: de kraamkamer van de eukaryoten en hogere organismen. Ze lullen maar raak, lijkt het. Tot de ten dode opgeschreven jonge vrouw in een hallucinerende roes de hele evolutionaire keten overziet - en dan gaat het licht uit. Wat een finale.

Het eerste verlangen heeft substantie en stijl, koppelt een actueel thema aan literaire bravoure, en is afgewerkt met een filosofisch franje dat nog even blijft natrillen. Wat wil je nog meer van een roman?